Dihexa

Dihexa to opracowany w laboratorium związek o charakterze peptydu, wywodzący się z naturalnie występującej cząsteczki — angiotensyny IV. Początkowo stworzono go jako ulepszony analog angiotensyny, ale później badacze zainteresowali się innym proponowanym mechanizmem. Obecnie Dihexa jest badana głównie pod kątem możliwego wpływu na plastyczność mózgu, pamięć oraz tworzenie lub zachowanie połączeń między komórkami nerwowymi.

W przeciwieństwie do wielu eksperymentalnych związków nootropowych, które przejściowo zmieniają aktywność neuroprzekaźników, badania nad Dihexą koncentrują się na zmianach strukturalnych w sieciach neuronalnych. Celem było zidentyfikowanie związku, który mógłby sprzyjać powstawaniu nowych połączeń między neuronami i pomagać zachować istniejące. Dlatego Dihexa wzbudziła zainteresowanie w eksperymentalnych modelach związanych z chorobą Alzheimera, zaburzeniami poznawczymi i innymi schorzeniami neurodegeneracyjnymi.

Ludzki mózg zawiera około 86 miliardów neuronów. Nasza zdolność do uczenia się, zapamiętywania informacji i podejmowania decyzji zależy jednak nie tylko od liczby neuronów, ale także od tego, jak skutecznie się one komunikują. Neurony wymieniają informacje przez niewielkie punkty kontaktowe zwane synapsami. Większa liczba funkcjonalnych synaps może wspierać sprawniejsze przetwarzanie informacji.

Mózg może tworzyć nowe synapsy przez całe życie. Proces ten nazywany jest synaptogenezą: to tworzenie nowych połączeń między komórkami nerwowymi. Przyczynia się on do uczenia się, adaptacji i częściowej regeneracji po niektórych rodzajach uszkodzeń. Wraz ze starzeniem i w chorobach neurodegeneracyjnych gęstość synaps może się zmniejszać. Wielu badaczy uważa utratę synaps za istotny czynnik pogorszenia pamięci i funkcji poznawczych.

Jak Dihexa ma według założeń działać?

Znaczna część literatury o Dihexie skupia się na układzie HGF/c-Met. HGF, czyli czynnik wzrostu hepatocytów, to naturalnie występujące białko uczestniczące we wzroście tkanek, regeneracji i przeżyciu komórek. Mimo swojej nazwy pełni również ważne funkcje w mózgu. Gdy HGF wiąże się ze swoim receptorem c-Met, aktywuje procesy związane z przeżyciem neuronów, wzrostem dendrytów i tworzeniem nowych synaps. Dendryty to rozgałęzione wypustki, przez które neurony odbierają sygnały od innych komórek nerwowych. Badania eksperymentalne sugerują, że Dihexa może wiązać się z HGF i wzmacniać jego aktywność biologiczną, aktywując tym samym szlaki związane z c-Met, powiązane z plastycznością nerwową i synaptogenezą. Gdy badacze blokowali sygnalizację HGF lub c-Met, obserwowane działanie Dihexy w dużej mierze zanikało, co potwierdza pogląd, że szlak ten jest kluczowy dla jej proponowanego mechanizmu.

Większość badań nad Dihexą prowadzono w hodowlach komórkowych i modelach zwierzęcych. Często cytowane badanie opisało zwiększoną synaptogenezę i tworzenie kolców dendrytycznych w neuronach hipokampa. Hipokamp to obszar mózgu kluczowy dla uczenia się i tworzenia nowych wspomnień. Liczbę powstałych synaps określono jako porównywalną z odpowiedzią na sam HGF. W teście labiryntu wodnego Morrisa — standardowym zwierzęcym teście pamięci przestrzennej — leczone zwierzęta radziły sobie lepiej niż kontrolne, ale poprawa zanikała po zablokowaniu sygnalizacji HGF. To ponownie powiązało obserwowane zmiany poznawcze z układem HGF/c-Met.

Badanie z 2021 roku w mysim modelu choroby Alzheimera opisało poprawę uczenia się przestrzennego i pamięci, wzrost poziomu synaptycznego białka synaptofizyny, zmniejszenie utraty neuronów i niższe stężenia cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α i IL-1β, w mózgu. Badacze zaobserwowali również większą aktywność szlaku PI3K/AKT, który uczestniczy w przeżyciu i naprawie komórek. Przegląd systematyczny badań eksperymentalnych ocenił 32 badania; w modelach z wywołanym zaburzeniem poznawczym 8 z 9 badań analogów angiotensyny IV, w tym Dihexy, opisało poprawę miar uczenia się lub pamięci.

Choroba Alzheimera cieszy się szczególną uwagą, ponieważ utrata synaps jest jedną z jej wczesnych cech biologicznych. Badacze analizują również szersze zagadnienia. Układ HGF/c-Met uczestniczy w regeneracji neuronów, różnicowaniu komórek macierzystych, regeneracji tkanki nerwowej i ochronie neuronów przed różnymi uszkodzeniami. Dihexa i związki pokrewne są zatem rozważane w badaniach eksperymentalnych nad innymi chorobami neurodegeneracyjnymi, urazowym uszkodzeniem mózgu i dodatkowymi modelami neurologicznymi.

Badania nad Dihexą rodzą ważne pytania dotyczące sygnalizacji HGF/c-Met, tworzenia synaps i plastyczności sieci neuronalnych, ale dostępne dowody pochodzą z komórek i zwierząt. Nie ma wystarczającej liczby kontrolowanych badań u ludzi, aby ustalić skuteczność kliniczną, bezpieczeństwo lub korzyść w chorobie Alzheimera czy innych zaburzeniach neurologicznych.